Përmbledhja e Temës
Përgjegjësia penale është lidhja juridike ndërmjet kryesit dhe veprës që lejon shtetin t’i atribuojë fajësi dhe t’i shqiptojë sanksion. Ajo nuk lind vetëm nga fakti se një person ka shkaktuar një rezultat.
Qëllimi dhe rëndësia juridike
Duhet të kontrollohen aftësia mendore, mosha, forma e fajësisë dhe lidhja e kryesit me veprën. Për veprat nga pakujdesia kërkohet që ligji ta ketë parashikuar shprehimisht përgjegjësinë.
Shpjegimi i detajuar juridik
Aftësia për përgjegjësi
Personi duhet të ketë aftësinë e nevojshme mendore për ta kuptuar sjelljen dhe për ta kontrolluar atë.
Mosha
Personi nën pragun ligjor të përgjegjësisë penale nuk trajtohet si kryes penalisht përgjegjës sipas sistemit të zakonshëm.
Fajësia
Duhet të ekzistojë dashje ose, kur dispozita e lejon, pakujdesi. Përgjegjësia objektive vetëm mbi bazën e pasojës nuk pranohet.
Lidhja shkakore
Për veprat me pasojë duhet të provohet lidhja ndërmjet sjelljes së personit dhe rezultatit.
Personi juridik
Përgjegjësia e personit juridik trajtohet sipas kushteve ligjore dhe nuk e përjashton automatikisht përgjegjësinë e personit fizik përgjegjës.
Vetëdehja
Personi nuk mund ta përdorë automatikisht gjendjen e dehur që e ka shkaktuar vetë si mekanizëm për të shmangur përgjegjësinë. Analiza mund të kthehet te gjendja dhe qëndrimi i tij para dehjes.
Dallimet, përjashtimet dhe çështjet që duhen dalluar
Duhet të ndahen tri nivele: ekzistimi i veprës, kundërligjshmëria dhe përgjegjësia penale.
Zbatimi praktik
Një person nën moshën 14 vjeç mund objektivisht të kryejë një sjellje që përputhet me përshkrimin e një vepre, por kjo nuk do të thotë se ai është penalisht përgjegjës sipas regjimit të zakonshëm penal.
Kujdes në provim
Mos thuaj “ka kryer veprën, prandaj është fajtor”. Pas elementeve objektive duhet të analizohen aftësia, forma e fajësisë dhe çdo bazë për përjashtimin e përgjegjësisë.
Përgjigjja për provim – 30–60 sekonda
Përgjegjësia penale kërkon jo vetëm realizimin objektiv të veprës, por edhe mundësinë që ajo t’i atribuohet personalisht kryesit. Duhet të ekzistojë aftësi mendore, mosha e nevojshme, dashja ose pakujdesia kur kjo e fundit dënohet me ligj, si dhe lidhja shkakore kur vepra kërkon pasojë.
Baza ligjore
Kodi Penal – dispozitat mbi bazat e përgjegjësisë penale, aftësinë mendore, fajësinë dhe lidhjen shkakore.